هنر معاصر | تاریخ هنر ایران ۱۴

می‌دونید گرایش عمده هنر معاصر چی؟ تاثیر باستان‌شناسی روی هنر معاصر رو می‌دونین، تاثیر تاسیس دانشگاه‌های هنر روی معاصر رو چی می‌دونین؟ از مکتب سقاخونه چی می‌دونید؟ سلام، من مهیار ضیایی هستم با سیزدهمین و آخرین قسمت برنامه تاریخ هنر ایران در سایت لیلیکی. و بالاخره رسیدیم به هنر معاصر.

دوران آغازین هنر معاصر و تاثیر باستان‌گرایی

بعد از حکومت قاجار، وقتی که پهلوی شروع شد، هنر ایران با تاثیرپذیری از غرب و گرایش‌های سنتی ادامه پیدا کرد. این دوره رو که حدوداً صد ساله طول کشیده می‌شه هنر معاصر یا معاصر نامید. تو این دوره کلی تحولات فرهنگی و سیاسی و اجتماعی هم اتفاق افتاد. توی این دوره تمایل‌ها و گرایش‌های متفاوتی اتفاق می‌افته که عمده گرایش‌های این دوره رو می‌شه گرایش باستان‌گرایی، ملی‌گرایی، سنت‌گرایی و مذهب‌گرایی تقسیم کرد. دوره اول که توی سال‌های یک هزار و سیصد هزار اتفاق افتاده، دوره‌ای بوده که خیلی فعالیت‌های باستان‌شناسی می‌شده و همه جای ایران در حال حفاری بود. کلی متخصص اروپایی هم که بیشترشون معمار بودن اومده بودن ایران، ساخت و طراحیشون سعی می‌کردن همه چی رو به شیوه سنتی و باستانی ایرانی بسازن.

تحول هنر معاصر با تاسیس دانشگاه‌ها و هنرکده‌ها

توی دوره پهلوی تاسیس دانشگاه‌ها شروع می‌شه و تحولات علمی به وجود می‌آره. تلاش‌های زیادی می‌شه که بزرگای ادب فارسی معرفی بشن و آرامگاه‌های کوهی برای فردوسی و حافظ و سعدی ساخته می‌شه. توی نقاشی هم تحول‌های زیادی ایجاد می‌شه و مدرسه صنایع مستظرفه به دو بخش تقسیم می‌شه: یه بخش شامل نقاشی طبیعت‌گرایی و کلاسیک و رسمی می‌شه (داستان کمال‌الملک) و بخش دیگه‌ش می‌شه هنرستان هنرهای سنتی که تمایل به باستان‌گرایی داشت و هنرهای کهن ایرانی رو احیا می‌کرد. اما تمایل به غرب‌گرایی خیلی خیلی در حال افزایش بود. در آخر هم هنر اروپایی و روش‌های هنر نوین غالب شد و هنرکده هنرهای زیبا هم تاسیس شد.

غلبه مدرنیسم و نقش تحصیل‌کرده‌های خارج

با فعالیت هنرکده هنرهای زیبا، آموزش نوین پیکرتراشی و نقاشی و معماری شروع شد و تحصیل‌کرده‌های هنر ایرانی توی خارج از کشور برگشتن و موج جدید مدرنیسم و تجدیدگرایی با یه جور رویکرد ملی به وجود اومد. تو این دوره اکثر فعالیت‌های هنری و معماری به هنرمندای ایرانی سپرده شد. اونا هم سعی می‌کردن با بهره از تحولات مدرنیسم غرب، یه سبک نوین معماری ایرانی به وجود بیارن.

تاسیس دانشکده هنرهای زیبا و جنبش خروس‌جنگی در هنر معاصر

با توجه به اینکه نیاز به مراکز رسمی هنری بیشتر می‌شه، هنرکده هنرهای زیبا به دانشگاه تهران انتقال پیدا می‌کنه و می‌شه دانشکده هنرهای زیبا. وقتی این انتقال اتفاق می‌افتاد، یه جنبش جدید مدرنیسم به وجود اومد به اسم خروس‌جنگی. این جنبش با یه روحیه تندرو سعی می‌کنه با باستان‌گرایی مقابله بکنه و البته هنرمندای خیلی معروفی هم که این روزها می‌بینیم آثارشون توی حراجیا فروخته می‌شه، توی این جنبش حضور داشتن.

شکل‌گیری نهادهای نمایشی در هنر معاصر

به دلیل اهمیتی که هنرهای جدید توی ایران پیدا کرد، سالن‌هایی برای نمایش آثار ایجاد می‌شه و زمینه رو برای شکل گرفتن موزه‌ها و نمایشگاه‌ها و دوسالانه و جشنواره‌ها فراهم می‌کنه.

نسل طلایی معماری ایران و تلفیق سنت با نوآوری

توی دوره سوم دوباره گرایشات سنتی شروع می‌شه و دلیلش هم تاسیس انجمن‌های فرهنگی بین کشورها و نشون دادن هویت ملی کشور بوده. تو این دوره نسل دوم معمارهای ایرانی که به نسل طلایی معروف شروع به فعالیت می‌کنن. این هنرمندا با توجه به اعتباریابی بین‌المللی هنر ایرانی، روش نوینی توی معماری به وجود می‌آرن که با همه‌ی تحولاتی که داشته، ارزش‌های فرهنگی و سنتی هم حفظ کرده بوده.

نمود تحولات هنر معاصر در معماری شاخص

این تحولات رو می‌شه توی جاهای مشهوری مثل آرامگاه خیام، بوعلی سینا، برج آزادی، موزه هنرهای معاصر و تئاتر شهر به خوبی دید.

پیدایش گرایش‌های تجسمی سنت‌گرا

توی گرایش‌های تجسمی با سنت‌گرایی هنری، تمایل به نقاشی خط و چندین نوع هنر دیگه به وجود می‌آد و در این بین مکتب سقاخونه به وجود می‌آد که اگه یه ذره راجع به هنر ایران خونده باشید صد درصد اسمش به گوشتون خورده. این گرایش هنری هم با ارزش‌های هنری جهانی آشنا بود هم به خاطر استفاده از مصالح بومی و موضوعات ایرانی تونست تاثیر مهمی تو گرایشات هنری ایران به وجود بیاد و اون رو به عنوان هنر جهانی به ثبت برسونه.

احیای هنرهای سنتی در بستر هنر معاصر

توجه به ارزش های سنتی هنری باعث شد که هنرهای تجسمی دیگه مثل نقاشی عامیانه قهوه خونه ای و نگارگری که ماهیت سنتی داشتن دوباره احیا بشن. دوره چهارم معاصر یه جورایی ادامه همون دوره سومه که با تحولات فرهنگی انقلاب و دفاع مقدس یه مقدار متحول می شه. و با گرایش مذهبی به کارش ادامه می ده. یه جور انقلاب فرهنگی که توی عرصه های متفاوت ایجاد می شه و نتیجه می شه هنر انقلابی هنر جنگ دفاع مقدس. و اون چیزی که تا الان می بینیم هنر این روزا هم که خودتون توی نمایشگاه ها و جشنواره ها و مراکز هنری دارید می بینید.

خب به پایان آخرین قسمت برنامه تاریخ هنر ایران رسیدیم. امیدوارم لذت برده باشیدو اطلاعات خوبی به دست آورده باشید. توی این برنامه تلاش کردم که توی زمان خیلی کوتاه تو هر قسمت بتونید دوره های مختلف تاریخ هنر ایران رو بشناسید. یه جوری باشه که چه بچه هایی که تحصیل دارن می کنن در این زمینه و چه کسایی دوست دارن این تاریخ کشور رو یعنی تاریخ هنری کشور رو بشناسن به راحتی بتونن بشناسنش. توی هنرشون ازش استفاده بکنن. و هر علاقه مندی به راحتی اطلاعات زیادی از تاریخ هنر کشور خودش داشته باشه.