هنر بین النهرین | تاریخ هنر در گذر زمان قسمت پنجم

آغاز هنر بین النهرین

در این قسمت تاریخ هنر در گذر زمان می بینیم هنر بین النهرین که در بین رودهای دجله و فرات و دره های اطرافش شروع می شود 8000 سال قبل از میلاد شروع شد. به مرور زمان کشاورزی و دامداری تکامل پیدا کرد و از اینجا حکومت، قانون، دین، ابزار ها و اسلوب هایی مثل نوشتن، اندازه گیری، محاسبه، بافندگی، فلزکاری و سفالگری به وجود می آید.

اریحا و اریدو

اریحا که در دره اردن در فلسطین قرار دارد و اریدو که در عراق قرار دارد قدیمی ترین شهرهای دنیا هستند. موسوم است که سومریان این شهرها را ساخته اند.

نام اریحا ۷۰ بار در کتاب تورات آمده است و با نام شهر خرما توصیف شده است. آخرین تحقیقات باستان شناسی نشان می دهد اریحا قدمتش به 9000 سال قبل از میلاد می رسد. احتمالا اریحا اولین سکونتگاه شهری انسان در تاریخ است.

نکته جالب اریحا

اریحا مجموعه بیش از ۲۰ تا شهر اریحا است که روی خرابه های قبلی ساخته شده است. قدمت اولین اریحا به دوره نوسنگی قبل از سفال بر می گردد. شهر اریحا دیوار هایی با قطر ۱.۵ متر و ارتفاع ۳.۵ متر داشته و شهر برج های سنگی مدور به ارتفاع ۹ متر داشته. همچنین خندق های به دور تمام دیوارها ساخته شده بود.

برداشت من درباره هنر بین النهرین

انسان در طول تاریخ هرچه که جلوتر می رفت نیازهایش بیشتر می شد. برای رفع این نیاز ها از هنر استفاده می کرد. اگر برگردیم به تعریف هنر یعنی «هرچیزی که تاثیر مثبتی بر زندگی انسان بگذارد.» انسان برای رفع نیازش به دفاع از خودش در برابر طبیعت و بعد هم نوعانش معماری را اختراع می کند.

یعنی در واقع در تکامل ساخت و ساز خانه و دیوارهای دفاعی و برج و بارو به قوانین معماری می رسد. و متوجه می شویم معماری اگر از اریحا شروع شده باشد، قدمتش به حداقل ۹۰۰۰ سال قبل از میلاد می رسد.

هنر بین النهرین اریدو

اریدو در جنوب غربی اور قرار داشت. اریدو را اولین سکونتگاه سومریان می دانند. جالب ترین نکته اریدو این است که در ساحل خلیج فارس و دهانه رود فرات بوده و سه تا فرهنگ متفاوت در آنجا زندگی می کردند. مردم کشاورزی که در خانه های خشتی زندگی می کردند. چوپان های سامی که توی سیاه چادر زندگی می کردند. ماهیگیرانی که در خانه های نی ساز نزدیک تالاب ها زندگی می کردند.

چتل هویوک

در آناتولیا در ترکیه قرار دارد و تاریخش برمی گردد به حدود 6500 تا 5700 سال قبل از میلاد مسیح. در بررسی 800 ساله تکامل چتل هویوک این تکامل دیده می شد که چطور زندگی متکی بر شکار و گرد آوری خوراک، رفته به سمت اقتصاد کاملا کشاورزی و متکی بر تولید خوراک.

هنر بین النهرین در چتل هویوک

چتل هویوک را اولین تلاش بشر برای پی ریزی زندگی شهری می دانند. چتل هویوک بر خلاف بقیه مناطق دیوار دفاعی نداشت. چتل هویوک هیچ کوچه و خیابانی نداشت. خانه ها همه به هم چسبیده بودند و از سقف به هم راه داشتند.

آثار هنری چتل هویوک

در چتل هویوک آثار هنری زیادی برای بررسی باقی مانده بود. زیارتگاه ها، گچ بری برجسته، سردیس جانوران، جمجمه گاوها و پیکره های کوچک مقدس. پیکره ها از سنگ یا رس پخته شده ساخته شده بودند. بیشتر پیکره ها مونث بودند و نمادهای زایش در آنها دیده می شد.

جمع بندی هنر بین النهرین

هنرمند دوره نوسنگی می کوشید موضوع انتزاعی باروری را با مفاهیم انتزاعی (یعنی خدایان) با یک پیکره انسانی به تصویر بکشد. همانند هنرمندان دوران دیرینه سنگی که با کشیدن تصاویر حیوانات سعی در تسلط به شکار داشتند این انسان ها هم تلاش برای مولد بودن از این روش داشتند.

هنرمندان دوره نوسنگی سعیشان این بوده که مفهوم زایش را به تصویر بکشند. تا با توجه به آن در زندگیشان متجلی شود. همین موضوعات در دوره های بعدی در سومر با اسلوبی متفاوت جای خود را به دین و مذهب می دهد.