تاریخ هنر دوران صفوی | تاریخ هنر ایران ۱۲

در مورد هنر صفوی چی می‌دونید؟ آثار معماریش رو می‌شناسین؟ ویژگی نگارگری مکتب تبریز صفوی رو می‌دونین یا آثار شاخص اون دوره رو می‌شناسی؟ مکتب قزوین یا اصفهان رو چطور؟ سلام مهیار ضیائی هستم با دوازدهمین قسمت برنامه تاریخ هنر ایران در سایت لیلیکی. امروز می‌خوایم بریم سراغ هنر دوران صفوی. پس با من همراه باشید تا از هنر این دوره بیشتر بدونیم.

دست آورد های هنری و معماری دوران صفوی

توی دوران صفوی مراکز هنری بیشتر به سمت غرب و مرکز ایران رفت. با شکوه‌ترین مساجد از نظر تزئینات، بزرگی و کتیبه‌های خوشنویسی تو این دوره ساخته شدن. مدرسه‌های خیلی بزرگ مثل مدرسه چهارباغ اصفهان هم مربوط به همین دوره است. توی دوره صفوی ساخت آرامگاه‌های برای ائمه توی کربلا، سامرا، نجف انجام شد که همشون گنبدای پیازی و مناره‌های استوانه‌ای داشتن.

سبک معماری دوران صفوی

سبک معماری دوره صفوی بیشتر توی اصفهان خودش رو نشون میده که توی کاخ سازی و راهسازی و مسجد سازی خیلی به وضوح دیده می‌شده. جاهایی مثل کاخ چهل ستون، هشت بهشت، بازارها و کاروانسراها و راه‌های اصلی تجارت و بازرگانی توی دوره صفوی ساخته شد.

هنرمندان و آثار هنری در مکتب تبریز

دوران صفوی با حضور کمالالدین بهزاد موقعیت هنری خودش رو تثبیت کرد. و بعدم شاگردای اون راهش رو ادامه دادن توی هنر این دوره تلفیق مکتب حرات رو با ویژگی‌های محلی تبریز می‌بینیم. رنگ طلایی بیش از حد استفاده میشد و موضوعات نقاشی درباری و گاهی عادی بود. نقاشیهای این دوران از یه ترکیب بندی حلزونی شکل پیروی می‌کردن که توش همون نسبت طلایی کاملاً رعایت میشد. و نمونش نسخه شاهنامه نفیس این دورانه.

بعد از مکتب تبریز یه مکتب هنری توی مشهد اومد که بیشترین توجه رو به مسائل عادی داشت. کشیدن درخت کهنسال با شاخ و برگ گره خورده زیاد توش دیده میشد. حاصل این تجربه هم توی کتاب هفت و رنگ می‌تونیم ببینیم.تو اواخر قرن دهم و با حضور مکتب تبریز هنرمندای درباری بیشتر نقاشی های دیواری کشیدن.

مکتب قزوین در دوران صفوی

توی مکتب قزوین تغییر و تحول سبک مشهد رو می‌بینیم و تنوع رنگی پایین‌تر میاد. اما توش اون سنت شاهنامه نگاری همچنان باقی می‌مونه. جالب اینجاست تا این دوران فقط خوشنویس بودن که آثارشون رو امضا می‌زدن. اما به خاطر بالاتر رفتن منزلت نقاشی و ارزشمند شدن نقاش‌ها از اینجا به بعد صاحبای قلم و قلمو با هم مساوی میشن و نقاش ها هم شروع می‌کنن به امضا زدن نقاشیشون. این سنت از زمان جنید توی دوره جلایری شروع میشه.

بنبان گذاری مکتب اصفهان

وسط های قرن یازدهم اصفهان میشه پایتخت ایران و از اینجا به بعد تحولات خیلی عظیمی توی نقاشی و هنر رخ میده. شیوه مستقل رضا عباسی یا مکتب اصفهان. رضا عباسی بنیان‌گذار مکتب اصفهانه. با گرایش به واقع گرایی شکل گرفت و به خاطر تجارت جهانی هم هنرمندای هلندی و اروپایی خیلی روی هنر تأثیر گذاشتن. با اینکه هنر ایران توی این دوره تأثیر زیادی روی هنر مغولای هند و هندیای کشمیر و کشور عثمانی گذاشت. اما خودش تحت تأثیر هنر اروپا قرار گرفت و یه جور هنر به اسم فرنگی سازی توی ایران رایج شد. این موضوع باعث شد که هنرمندا سبک های قبلی رو کنار بذارن و برن به سمت نقاشی بر اساس سلیقه روز و چهره پردازی و طبیعت کشیدن و پرسپکتیو توی نقاشی کم کم مورد توجه قرار بگیره.

سنت های هنری در دوران صفوی

سنت های هنری با تأثیر از هنر اروپایی تحول زیادی پیدا می‌کنه و گرایش‌هایی مثل سیاه قلم، مرقعات دیوارنگاری نقاشی گل و مرغ و شیوه‌های مختلف مردم نگاری رایج میشه.

هنر بافندگی در دوران صفوی

تو این دوران همه چیز مستقیم و غیرمستقیم تحت تأثیر هنر نقاشی قرار گرفت و تاثیراتش حتی توی بافندگی و قالیبافی هم دیده میشه که باعث تولید فرشهایی مثل فرش اصفهان و اردبیل شد. فراوانی ابریشمم تو این دوره باعث بافته شدن پارچه‌های زربافت با تار و پودهای طلایی شد. بافت پارچه با طرح‌های نگارگری کار پرچالش و سختی بود. ولی هنرمندای یزدی و کاشانی تو این زمینه با نوآوری‌ها شون کلی زیبایی به وجود آوردن.

هنر سفالگری صفویان

توی سفالگری این دوران به خاطر تلاش ایران برای رقابت توی بازار جهانی با بهره گرفتن از تکنولوژی ظروف چینی توی اصفهان تونستن آثار خیلی فوق‌العاده‌ای خلق کنن و صادر کنن. چون ایران از چین به اروپا نزدیک‌تر بود تونستن آثار چینی رو خیلی بهتر از خود چین توی اروپا عرضه کنن. تو این دوره تمام روش‌های شکل‌دهی و تزیین مثل زیر رنگی و رنگی و زرین فام و تزیین هفت رنگ رایج بود.

کاشی کاری در دوران صفوی

تو دوره صفوی برای سریع‌‌تر کردن تزیین دیوارا علاوه بر کاشی های معرق کاری از کاشی‌هایی به اسم هفت رنگ هم استفاده می‌کردن. طرح هاشم اکثراً طرح‌های اسلیمی و خطایی با رنگای لاجوردی و آبی و زرد و سفید و سیاه و قهوه‌ای و سبز بوده.

فلزکاری دوران صفوی

در آخر اگه از فلزکاری این دورانم بخوام بگم اونم رشد و تحول زیادی داشته. تزیینات با فلزهای گرون و کتیبه‌ها به خط نستعلیق زیبای زیادی تو این دوره خلق شده.

خب به پایان دوازدهمین قسمت برنامه تاریخ هنر ایران رسیدیم. امیدوارم لذت برده باشید و اطلاعات خوبی به دست آورده باشید. هدف برنامه تاریخ و هنر ایران اینه که تاریخ و هنر ایران رو به خوبی بشناسیم و به خوبی بشناسانیم. پس تاقسمت بعد خدانگهدار.