تاریخ هنر ساسانیان | تاریخ هنر ایران ۷

ویژگی های هنر ساسانیان رو میدونین؟ میدونین معماری و حجاری و پیکر سازیشون چجوری بوده؟ یا در مورد پارچه و قالی و سفالگری و فلز کاریشون چیزی مییدونین؟ در مورد موسیقی و نمایش و ادبیاتشون چه طور؟
سلام من مهیار ضیایی هستم با هفتمین قسمت از آموزش تاریخ هنر ایران در سایت لیلیکی و میخوام تویه این قسمت در مورد تمدن و هنر ساسانیان بدونید.

تشکیل حکومت ساسانیان

تویه قرن سوم میلادی یه سری از طایفه های ایرانی که توی فارس هم مستقر بودن تونستن کم کم قدرت سیاسی و مذهبی بدست بیارن و یه حکومت جدید رو بنیان گذاری کنند. اساس تفکرشون اصالت فرهنگی و هنری واحیای مجددش بود.
اونا باقدرتی که به دست آورده بودند تونستند حکومتی رو بسازن که بیشتر از 400 سالم تونست دووم بیاره.

منشا هنر ساسانیان

هنرشون از یه طرف دنباله رویه سنت های ایرانی و هخامنشی و پارت ها بود. از یه طرفم تخت تاثیر هنر های شرقی و غربی. اوناهم این بین به سبک ویژه خودشون رسیدن و تبدیل شدن به یک سبک تاثیرگذار هنری رویه دوره خودشون و دوره های بعدی. توی سبک معماری، سبک معماری اشکانیان رو دنبال کردند و علاوه بر ایجاد تحول توش به خصوص تویه بناهای گنبد دار و تالار های بدون ستون. تونستن خیلی بهتر از دوره های قبل باشن.

مهم ترین بناهای معماری تاریخ هنر ساسانیان

مهم ترین بناهای به جا مونده ازشون میشه طاق کسری و کاخ کیش وکاخ تیسفون با گچ بری های زیبا و کف موزاییک کاری شده اشاره کرد. خیلی از محقق ها این اصول جدید ساخت و ساز رو به ساسانیان نصبت میدن. چون اگر یادتون باشه همین اصول رو ما برای اشکانی ها هم گفته بودیم. بعد مثلا استفاده از گوشواره که برای ساختن گنبد استفاده میشد رو اولین بار توی معماری ساسانی میشد دید. یعنی تویه کاخ تیسفون دیده میشد. که بعدا تویه دوره های اسلامی هم خیلی بهش توجه شد. کاخ بیشاپور هم اگر ببینید شکلش سلیبی. که از ابداعات همین دورست که زمینه ساز سبک چهار ایوانی تویه دوره اسلامی شد.

آتشکده ها در دوره ساسانیان

آتشکده ها که مکان مذهبی زرتشتی ها بود تویه دوره هخامنشی تویه فضای باز ساخته میشد. اما تویه دوران ساسنی اونا رو به صورت ساختمون با 4 تا ورودی و 4 طاق و گنبد درست میکردن. آتشکده های مهم باقی مونده آتشکده آذر فرنبغ فارس، آتشکده آذر گشنسب تویه آذربایجان و آتشکده آذر برزین مهر تویه خراسان بوده.

حجاری و تزئینات در تاریخ هنر ساسانیان

تویه دوره ساسانی گچ بری و موزاییک کاری هم از تزئینات مهم معماریشون بوده که معمولا طرح های پرنده، گیاه، جانور و انسان داشت. تویه این دوره سبک جدیدی توی حجاری هم به وجود اومد که هنرمند های ساسانی نقش برجسته های باشکوه و عظیم روی سخره ها به وجود آوردن. که بهش عمدشم تویه فارس تو مرکز اصلی ساسانیان بود. همه این نقش برجسته ها ترکیب بندی کاملا حساب شده تویه چهارچوب مشخص و متقارن و گرایش به واقع گرایی دارن. یه نمونه خیلی خاص از پیکر تراشی دوران ساسانی میشه به مجسمه شاپور اول که اندازش سه برابر انسان واقعی و روی یه ستون سنگی ورودی یه غار تراشیده شد اشاره کرد.

هنر نقاشی در دوره ساسانی

از نمود های نقاشی دوره ساسانی میشه به سنت نقاشی مانوی، نقاشی دیواری ها و روایت هاشون اشاره کرد.
هنر تصویرسازی مانوی ها تویه کتاب دینیشون به اسم ارژنگ دیده میشه که تذهیب کاری و حاشیه های گل و بوته ای وطرح های هندسی و انتزاعی، با نقاشی هایی از پیکره آدم و پرنده دارو که زمینه ساز سنت کتاب آرایی تویه دوره های بعدش به خصوص اسلام شد. تاثیراتبارز سنت ساسانی رو میتونیم رویه دیوار نگاری های کاخ صفوی ببینیم.

نساجی پارچه و قالی از هنر های برجسته ساسانیان

تولید پارچه هم تویه دوران ساسانی خیلی پیشرفت چشم گیری کرد. و یه سری کارگاه نساجی تویه مناطقی مثل شوشتر، بیشاپور و جندی شاپور تاسیس شدن. جنس و طرح و رنگ پارچه های ساسانی شهرت جهانی داشت و خیلی ظریف بود با طرح های مختلف این پارچه ها بیشتر به صورت دو رنگ یا پنج رنگ بافته میشد و با تصویر حیوون و پرنده های واقعی و خیالی، و با اشکال دایره و به شکل مرواریدی تزئین میشدن. جنساشونم پشم، پنبه، ابریشم و کتان بود. و تویه عرض های زیاد بافته میشدن.

قالی بهارستان یا چهارفصل کاخ تیسفون هم از بافته های خیلی معروف اون زمان.

تاریخ هنر ساسانیان: سفالگری و شیشه گری

سفالگری هم تویه دوره ساسانی خیلی پیشرفت خاص و چشم گیری نداشت چون بیشتر برای رفع نیاز مردم عادی بود. بیشتر توجه هنر روی فلزکاری به خصوص طلا و نقره بود. اما برعکس سفالگری تویه شیشه گری و ساخت چیزهای شیشه ای پیشرفت خیلی خوبی داشتن.

فلزکاری از هنرهای بجسته دوره ساسانی

ساخت ظرف فلزی و نقره ای تویه فلز کاری ساسانی خیلی پیشرفت داشت. شیوه ها و اجرای طرح ها روی این ظرف ها شامل چکش کاری، ریخته گری، طلاکوب و آستردار کردن ظرف نقره با ورق طلایی بود.

سکه های اون زمان هم خیلی با مهارت بالایی ساخته میشد یه روی سکه طرح یه پادشاه ساسانی داشت و یه روی سکه هم عکسی از یه مکان مقدس روش حکاکی شده بود.

شکوفایی و پیشرفت موسیقی در تاریخ هنر ساسانیان

در مورد هنر موسیقی توی دوران ساسانی هم بخوام بگم میشه گفت که ریشه ی موسیقی اصیل ایرانی از زمان ساسانی شروع میشد. به خصوص زمان خسرو پرویز که موسیقی دان های بزرگی داشتیم. مثل باربد و نکیسا که به خاطر اینکه اختراع دستگاه های موسیقی ایرانی رو به اون ها نسبت میدن از همه معروف ترن.
اون ها موسیقی ایرانی رو تویه قالب هفت نوای خسروانی، سی لحل، و 360 دستان که براساس روز های هفته، ماه و روز های سال تنظیم شده بود ترتیب دادن.

سازهای دوره ساسانی

ساز های باقی مونده این دوران هم شامل عود، رباب، چنگ، ساز های زهی و یه سری ساز های کوچیک ضربه ای بود. سنت موسیقی ایرانی همینطور سینه به سینه به سینه های بعدی خودش منتقل شد. قدیمی ترین سروده باقی مونده از اون زمان هم یه قسمتی از اوستاست به نام گادها.

هنر نمایش ادبیات در دوران ساسانی

هنر نمایش تویه دوره ی ساسانی همراه با سرود های مذهبی تویه جشن ها بود معمولا. یه سری از آثاری که تویه قالب نمایش هم از این دوران باقی مونده میشه به قوالی، سوگ سیاوش و آتش افروزی اشاره کرد. ادبیات هم تویه دوره ساسانی خیلی رشد کرد. نم.نه های شاخصی که از این دوران باقی مونده میشه به اوستا و یادگار زر ایران اشاره کرد. که به نظر میاد نشون دهنده افکار فلسفی و دینی و شیوه نگرش مردم اون زمان بود.

خب به پایان هفتمین قسمت برنامه تاریخ هنر ایران رسیدیم امیدوارم لذت برده باشید و اطلاعات خوبی به دست آورده باشید. هدف ما تویه تاریخ هنر ایران اینه که هنر ایران رو به خوبی بشناسیم و به خوبی بشناسونیم. این قسمت مربوط به تاریخ هنر ساسانیان بود. تا قسمت بعدی خدانگهدار.