تاریخ هنر هخامنشیان | تاریخ هنر ایران ۵

آیا میدونید گستره حکومت هخامنشی چقدر بوده؟ ویژگی های شاخص حکومت هخامنشیا رو میدونید؟ تاثیرات متقابل هخامنشیا و سرزمین های تحت سلطشون چی بوده. بناهای مهم هخامنشیا رو میشناسین؟ میدونین کتیبه نگاری، پیکر سازی، فلزکاری و سفالگری اون زمان چطور بوده؟ در مورد نمایش و موسیقی هخامنشیا چی میدونید؟
سلام من مهیار ضیائی هستم با پنجمین قسمت برنامه تاریخ هنر ایران در سایت لیلیکی. توی قسمت قبل درباره ی ماد ها صحبت کردم اگر ندیدین لینکشو میزارم برید ببینید. توی این قسمت قرار در مورد هنر هخامنشیان صحبت کنیم.

تشکیل حکومت هخامنشیان

بعد از دولت ماد ها پارس ها به قدرت رسیدن. البته اون ها همزمان با ماد ها تو ایران حضور داشتند. اما حدود هفتصد سال قبل از میلاد تویه دره های جنوبی زاگرس اولین حکومت محلیشون رو توسط هخامنش شروع کردن. بعد کم کم تا خوزستان و فارس هم پیش رفتند و بعد اون به ماد ها هم مسلط شدن. بعد از اون هم کوروش کبیر دوباره قلمرو رو گسترش داد و تبدیلش کرد به یکی از بزرگترین قلمروهای دنیای باستان به اسم هخامنشیان.

سرزمین های تحت حکومت اون ها، ماد، ایلام، پارت، بابل، عاشور، لیدیه که همون ارمنستان و ترکیست، فنیقیه که همون سوریه و لبنان، مصر، حبشه، جزایر یونانی نشین کرانه های دریای سیاه، مدیترانه و اژه ،بلخ و کابل، پنت ،سکایه، خارزم و عربستان.

هنر هخامنشیان و ترکیب هنر ها

ویژگی هنر هخامنشیا این بود که خیلی توجه به معماری متقارن داشتند و عظمت گرا بودند. گرایش به نقش و نگار های جانوری داشتند و در عین حال توجه به احترام و شخصیت والای انسانی. هخامنشی ها تونستن با تلفیق عناصر بومی عناصر ملت های وابسته، و به کار گرفتن مصالح و اندازه های مناسب یه نگرش آرمانی و بدون خشونت رو محقق کنند. هنرشون هم طبیعت گرایی داشته هم تجلید گرایی. صراحت و سادگی، ظرافت و دقت و تعادل تویه آثارشون حکم فرما بوده.

انقدر قلمروی هخامنشی بزرگ بود که خیلی میتونست تاثیر از توابعش بگیره. هنرمندای هخامنشی در واقع با ترکیب و ایجاد هماهنگی بین همه این هنر ها یه هنر فاخر که هویت ایرانی داشت درست کردن.

در واقع سهم ایرانی ها توی هنر هخامنشی ترکیب کردن و ظرافت بخشیدن، تناسب دادن و عظمت بخشیدن به این مجموعه هنر ها بود. به خصوص توی معماری. مهم ترین بناهاشون کاخ های عظیم و باشکوه بود. هخامنشا معبد نمی ساختند چون توی مکان های بلند وزیر آسمون باید عبادت میکردند. و با باور هاشون جور نبود.

هنر هخامنشیان و آثار معماری برجسته

از اولین آثار معماریشون پاسارگاد بود که پایخت اولشون بود و کاخ آپادانا تویه شوش که دومین پاینختشون بود.
البته از کاخ آپادانای شوش چیز خاصی باقی نمونده چون همشو فرانسویا تو سال 1295 بردند. و یه نکته جالب بگم ژاندیو لافوا در مورد شوش و خاطراتش اونجا نوشته که امروز یه دونه گاو 12 تنی از زیر زمین کشیدیم بیرون و خیلی عصبانی شدم چون تکون دادنش غیر ممکن بود. اما کم کم عصبانیتمو فرو بردم و یه پتک برداشتم و شروع کردم زدن تو سر اون گاو و سر اون گاو مثل یه میوه رسیده شکاف خورد و همون تیکه شکاف خورده رو الان میبینین که تو موزه لوور پاریس قرار داره.
و چیزی هم که توی شوش باقی مونده همون تیکه ای که غیر قابل تکون دادن بود.

پاسارگاد اولین اثر معماری هنر هخامنشیان

مجموعه پاسارگاد شامل دژ دفاعی، باغ، کاخ کوروش، کاخ مسکونی، دروازه ای که دوتا گاو بالدار ازش محافظت میکردند و مقبره کوروش. مقبره کوروش حالت چند پله داره و شبیه چوقازمبیل.

مهم ترین بنای تاریخی هخامنشان تخت جمیشد

اما مهم ترین اثر معماری هخامنشیا تخت جمشید. تخت جمشید ک توری مرودشت استان فارس ساخته شده به نظر میرسه که یک کاخ تشریفاتی برای اجرای مراسما و جشن ها بوده. بنای تخت جمشید شامل کاخ ها و تالارهای ستون داره سفه ای بوده. که در مورد سفه تویه قسمت قبل توضیح دادم.

ورودی تخت جمشید پلکان های بزرگی داره که 110 تا پله هستن. تزئیناتشم شامل سه ردیف سرباز های پارسی و مادی و نماینده های 28 ملل تابع در حال پیش کشی دادن. بناهای تخت جمشید از دوازه ملل شروع میشه و شامل کاخ آپادانا، دروازه وتالار خشایار شاه، کاخ داریوش یا تالار آینه، کاخ اردشیر، تالار ورودی، تالار و دو دروازه، تالار شور و تالار حدیشه.علاوه بر این ها آرامگاه صخره ای نقش رستم اونجاست که آرامگاه داریوش اول، آرامگاه خشایارشاه و اردشیر اونجاست.

ویژگی اصلی هنر هخامنشیان در معماری

ویژگی اصلی معماری هخامنشی کاربرد ستون هاشونه. ستون های بلند که سر ستوناش شکل حیوون های پشت کرده به هم. همه نمونه های سر ستون های تخت جمشید چهار نوع هستند: گاو، شیر، حیوونای تلفیقی و گاو بالدار با سر انسان.

اهمیت تزئینات وشکوفایی نقش برجسته در هنر هخامنشیان

توی تزئین کاخ ها به رنگ و رنگ آمیزی خیلی اهمیت میدادن و بعضی جاها هم از طلا و نقره و مفرق و لاجورد استفاده میکردند. این اهمیت قائل شدن هخامنشیا برای تزئینات باعث رشد و شکوفایی حجاری و نقش برجسته شد.

یکی از اصلی ترین نمونه های نقش برجسته دیوار پلکان کاخ آپاداناست که به طول 93 متر حمله ی شیر به گاو رو نشون میده که نماد اعتدال شب و روز و گردش فصول و پیروزی.

یکی دیگ از نقش برجسته ها هم پایه ستون سنگی توی پاسارگاد که روش نقش یه انسان چهار بال با تاجی شاخ مانند رو سرش و لباس ایلامی پوشیده و طبق کتیبش نقش کوروش.

کتیبه نگاری و خطوط میخی در هنر هخامنشان

کتیبه های میخی با زبان پارسی باستان، ایلامی وبابلی هم نشون میده توی اون زمان به خط و نوشتن هم اهمیت میدادن. خط میخی پارسی ساده بود و چهل ودوتا حرف داشت.

پیکره سازی در دوران هنر هخامنشیان

تویه این دوران نقش برجسته ساختن خیلی رواج داشت و زیاد پیکره نمیساختن. بت پرست هم که نبودن پیکره زیاد بسازن. پیکره هایی که از این دوران باقی مونده یکیش شیر مرمری سیاه رنگ، یکیش هم از سردیسای بزرگان هخامنشی.

زمان هخامنشی هنر مهر سازی هم داشتن که معمولا روی سنگ های قیمتی هم انجامش میدادن. شکلشونم یا استوانه ای یا مسطح یا حلقه ای بود.

فلز کاری در دوران هخامنشیان

و اما فلزکاریشون. جام های تکوب که جنسشون طلا بوده و نقش جانوری داشت سکه هایی که از جنس طلا به اسم دیریک و سیکل. اشیا مفرقی و نقره ای. بز بالدار نقره ای و چیزهای دیگه از این دوران باقی مونده.

سفالگری در تاریخ هنر هخامنشیان

توی این دوره سنت های سفالگری حفظ شده بود. ظرف های ساده با تزئینات خطی که روش کنده کاری شده بود هم خیلی رواج داشت. اصلی ترین سفال های این دوره هم از فارس و خوزستان و همدان بدست اومده. و ناگفنه نمونه که اون زمان هم برای تزئینات سفال هاشون و ظرف هاشون از لعاب استفاده میشد.

بافندگی در دوران هخامنشیان

صنعت بافندگی هم تویه عصر هخامنشی خیلی رواج داشت و خیلی هم باهاش تجارت میکردند. دلیل این حرفم اینه که آثار بافندگی هخامنشا خیلیتویه نواحی مختلف پیدا شده. مثل فرش پازیریک توی سیبری روسیه که قدیمی ترین فرش جهان.

هنر نمایش در دوران هخامنشی

فرهنگ هخامنشی اینقدر گسترده بود و نگرش های آیینی و جشن ها باعث شد که هنر نمایش هم تویه اون دوران شکوفا بشه و رشد کنه. توی نمایش ها بدنشون رو رنگ میکردن و از لباس مبدل استفاده میکردن و صورتک هم داشتند.
به نظر میاد توی کرمان و همدان هم تماشاخونه وجود داشته.

موسیقی یکی از برجسنه ترین هنر هخامنشیان

در بین سپاه هخامنشی هم سرود و موسیقی جشن و جنگ وجود داشت. با بوق و شیپور موسیقی زده میشده و سرود همراه اون خونده میشد.میراث بزرگ هخامنشا الگویی بود که برای دوره های بعد از خودشون باقی موند و با وجود سقوط اون ها میراث فرهنگیشون پایدار ادامه پیدا کرد.

خب به پایان پنجمین قسمت تاریخ هنر ایران رسیدیم امیدوارم لذت برده باشد و اطلاعات خوبی به دست آورده باشید. هدف برنامه تاریخ هنر ایران اینه که تاریخ و هنر ایران رو خوب بشناسید و به خوبی بشناسونیم.