تاریخ هنر اشکانیان | تاریخ هنر ایران ۶
مهیار ضیائی
دی ۱۳, ۱۴۰۴
50152
میدونید مهم ترین دست آورد دوره اشکانیان چی بوده و چه آثاری از اون دوران باقی مونده؟ خط و زبانشون چی بود؟ هنرشون چه ویژگی هایی داشت؟ ریشه هنرشون از کجا بود؟
درمورد نقاشی دیواری و نمایش و موسیقی اون دوران چیزی میدونید؟
سلام مهیار ضیایی هستم با ششمین قسمت تاریخ هنر ایران. تویه قسمت قبل راجب هنر دوره هخامنشی ها صحبت کردیم اگر ندیدین لینکشو میزارم برید ببینید و تویه این قسمت در سایت لیلیکی میخوام درباره ی هنر اشکانیان صحبت کنیم.
تشکیل حکومت اشکانیان
حدود 300 سال قبل از میلاد یه دوره ای تویه ایران اتفاق افتاد به نام دوران افول. توی این دوران حکومت های محلی شکل گرفتن با گرایشای یونانی. در این دوران پارت ها که یکی از اقوام ایرانی بودن تویه شمال شرقی ایران زندگی میکردند کم کم به مناطق ایران مسلط شدن. اون ها بعد از اینکه حکومت خودشون رو تثبیت کردن یکی از بزرگ ترین قلمرو های جهان رو به مدت 500 سال اداره میکردن که اسمشون اشکانیان بود.
پایتخت های حکومت اشکانیان
قلمرو اشکانیان به حدی بزرگ بود که سه تا پایتخت داشت. یکی نیسا یا عشق آبباد بود تیه ترکمنستان الان، صد دروازه تویه جنوب دامغان و تیزفون توی عراق.
خط و زبان دوره اشکانیان
زبانشون پهلوی اشکانی بود اما برای تجارت و روابط دیپلماتیک از زبان یونانی استفاده میکردند. مثل همین الان که زبانمون فارسی ولی از انگلیسی برای این کارها استفاده میکنیم. توی نیم قرن اول میلادی رسم الخط ایرانی رو و زبان پهلوی رو جایگزین یونانی کردن. از اینجا گرایشای یونانی به تدریج کمتر و کمتر شد. تویه نیمه دوم قرن دوم میلادی تجارت توی جاده ابریشم خیلی رونق گرفت واین قضیه باعث تقویت تبادلات و تعاملات هنر اشکانیان به خصوص توی همین مسیر شد.
مهم ترین شهرهای تاریخی اشکانیان
به عنوان مهم ترین شهر های اشکانی میشه به تخت سلیمان، فیروز آباد، داراب گرد، هاترا ونیسا اشاره کرد.
مهم ترین اثار هنری اشکانیان
اشکانی ها بیشتر روحیشون نظامی بوده تا هنری. اما با کاوش هایی که توی نیسا و اروپوس سوره شده آثار هنری مهمی مربوط به اون دوران به دست اومده. این آثار به سه بخش تقسیم شدن.
اول: اونایی که از آثار پیشین شرقی، ایرانی و یونانی تقلید شده.
دوم: هنر اشکانی که اوج تلفیق هنر و فرهنگ هنر صده اول قبل میلاد.
سوم: هم هنر دوره انحطاط که مربوط به قرن دوم میلادی تا پایان حکومت اشکانی هاست.
منبع الهام هنر اشکانیان
جالب اینجاست با اینکه دوران حکومت اشکانیان طولانی ترین دوران حکومتی تویه ایران بوده، ولی انقدر آثارشون پراکنده بوده و کشف نشده که هیچ چشم انداز روشنی از اون دوران وجود نداره. یه سری هنر اشکانیان رو الهام گرفته از هنر یونان میدونن. اما هنرشون بیشتر ریشه گرفته از هنر شرقی. طرح هاش آیینی و روحانی و دوست داشتن ظرافت و ریزه کاری داشته باشند. کلی جزئیات و تزئین رو به رو نگاری میکردند که همشون منبع شرقی دارند.
شهر سازی مهم ترین دست آورد هنر اشکانیان
مهم ترین دست آورد دوره اشکانی معماری و شهر سازیشون بود. به خصوص شهرسازی دایره ای و ابداع ایوان، گنبد، قوس و طاق گهواره ای. توی این دوره دیگه تالار های ستون دار هخامنشی بی اهمیت میشن و از ستون بیشتر به عنوان تزئین تویه ساختمون استفاده میشد. حیاط های باز و ایوان های کم عرض داشتن ساختمون ها. همین بعدا روی هنر اسلامی هم تاثیر میزاره. کلا ساختمونای اشکانی از بیرون به شکل یونانی تزئین میشدن. و از داخل به صورت ایرانی و شرقی. همین قضیه معماری اشکانی رو تلفیقی میکرد.
مهمترین بناهای دوره اشکانی
کاخ نیسا کاخ و عمارت کوه خواجه معبد خورشید توی هاترا بناهای مهم این دوره بودن.تزئینای بناهای اشکانی نقش برجسته و حجاری، گچ بری و نقاشی بود. که چند نمونش هم نقش برجسته تنگ سروک یا گچ بریها و نقاشیهای کوه خواجه و حجاری و مجسمه سازی پالمیره
فلزکاری و تلفیق سبکها در هنر اشکانیان
فلز کاریشون هم جالب بود و خیلی تلفیقی. مثلاً شکل جامها از تکوک هخامنشی تقلید شده بود اما تزییناتش یونانی بود. و با عناصر هنری اشکانی کامل شده بود. البته از فلزکاری توی پیکرسازی هم به صورت خیلی حرفهای استفاده میکردن که همزمان با ساخت پیکرهای سنگی خیلی رواج داشت. این پیکرههای مفرقی نشون میده که هنرمندای مفرق کار اشکانی خیلی تو کارشون ماهر بودن و تبهر داشتن.
ضرب سکه و جواهرسازی
یکی از چیزایی هم که باعث این رشد توی فلزکاری و ظرافتش شد، ضرب سکه و ساخت جواهرات و تزیینات لباس بود که خیلی باید با مهارت بالایی ساخته میشد.
سفالگری در دوره اشکانی
سفال توی دوره اشکانی بیشتر جنبه استفاده روزمره و کاربردی داشته و زیاد مورد توجه هنرمندا نبوده. اصلیترین چیزی که از سفالهای اون دوران باقی مونده تابوتهای سفالی اشک یه که روش طرح و نقش میانداختند و لعاب کاریش میکردن.
نقاشی دیواری در هنر اشکانیان
توی دوره اشکانی نقاشی دیواری رشد زیادی کرد و توی تزئینات معماری نقش مهمی داشت. مهمترین مراکز هم کوه خواجه سیستان و درا اورفوس سوریه بود. این نقاشیها طرحهای ساده و نقش گیاهی و جانور و انسان با حرکات آزادانه دارند این طرحها رو با رنگهای تخت و قلم گیری و نقشهای خاص ایرانی مثل گل نیلوفر، برگ کنگر، نقش نخلچه و چیزای دیگه اجرا میکردن.
نمایش در دوره اشکانی
اشکانی به موسیقی و نمایش هم خیلی علاقه داشتم و توی جاهایی مثل تیسفون نمایش اجرا میشد. توی کاخ هاترا نقابهای نمایشی با نقشهای تزئینی پیدا شده که هر کدومش هم نمایش دهنده یکی از شخصیتهای نمایشی اون زمان بوده.
ادبیات حماسی در دوره اشکانی
توی این دوران ادبیات حماسی هم خیلی رشد کرد و یه اثر مهمی که از این دوران باقی مونده خدایی نامه است که بعدها مایع اصلی شاهنامه فردوسی شد.
موسیقی جنگ و جشن در هنر اشکانیان
اشکانی توی جنگا برای انگیزش سربازا از موسیقی با شیپور و سنج و دهل استفاده میکردن. غیر از جنگ توی جشن هم سازای بادی و نی و سنتور نواخته میشد. به نوازندهها و خوانندههای دوران اشکانی هم میگفتن گوسان.
خب به پایان این قسمت از برنامه تاریخ هنر ایران رسیدیم امیدوارم لذت برده باشید و اطلاعات خوبی به دست آورده باشید هدف ب برنامه تاریخ و هنر ایران اینه که تاریخ و هنر ایران رو به خوبی بشناسیم و به خوبی بشناسونیم
